صفحه اصلی بیمارستان خاتم الانبیاء| پست الکترونیک |العربیه | English

 
 رتینوپاتی نوزادان نارس
 
رتینوپاتی(آسیب شبکیه)در نوزادان نارس (Retinopathy of Prematurity - ROP) که به آن Retrolental Fibroplasia نیز گفته می‌شود. این بیماری در واقع مشکلات مربوط به عروق شبکیه چشم است که می‌تواند منجر به اختلالات بینایی از جمله نقایص جزئی قابل اصلاح تا جدا شدن شبکیه و نابینایی مطلق شود(ROP). رتینوپاتی در نوزادان نارس به علت کامل نشدن عروق شبکیه چشم اتفاق می‌افتد که در اوایل دوران بعد از تولد حتما باید پیگیری شود تا در آینده باعث کوری نشود.
 
 
تعریف نوزاد نارس و کامل بر اساس سن بارداری
 
۱- زیر ۳۷ هفتگی (نوزاد نارس)
۲- ۳۷تا۳۸ هفته و ۶ روز(نوزاد کامل زود رس Early term)
۳- ۳۹تا۴۰هفته و ۶ روز(فول ترم یا رسیده Full term )
۴- ۴۱هفته (کامل دیررس Late term)
۵- بعد از ۴۲ هفته (دیررس Post term)
 
 
مشخصات نوزاد نارس
 
۱- وزن کمتر از ۵/۲ کیلوگرم
۲- اندازه کوچک بدن
۳- اندازه بزرگ سر نسبت به کل بدن
۴-چربی کم زیر پوست
۵-پوست نازک و براق و صورتی رنگ
۶-رگ های زیر پوست که قابل مشاهده اند
۷-تعداد موهای کم بدن
۸-تعداد چین های کم در کف پا
۹-گوش بسیار نرم
۱۰-بافت پستان رشد نیافته
۱۱-در نوزادان پسر ممکن است بیضه پایین نیامده باشد و یا کیسه بیضه بسیار کوچک باشد.
۱۲-تنفس تند
۱۳-ضعف در مکیدن شیر
۱۴-خواب بیش از حد در نوزادان نارس
۱۵- اندام های بدن مثل ریه و مغز کامل رشد نکرده اند و در تنظیم حرارت بدن و تنظیم سطح قند خون، دچار مشکل هستند
۱۶-سیستم ایمنی بدن آنها رشد نیافته است
 
علل تولد نوزاد نارس
 
علل تولد نوزاد نارس چند عاملی بوده و شامل واکنش‌های متقابل پیچید‌ه ای بین عوامل جنینی، رحمی و مادری است ،شامل موارد زیر می‌باشد:
• مشکلات جفتی
• بارداری دوقلو یا بیشتر
• عفونت در مادر ،مشکلات رحم یا گردن رحم
• مصرف الکل، سیگار، مواد مخدر، دارو‌های غیرمجاز حین بارداری و سبک زندگی مادر
• کاهش خو‌ن‌رسانی
• رحمی- جفتی
• ناتوانی رحم در نگهداری جنین به علت‌هایی مانند اختلالات دهانه رحم،مشکلات ساختاری رحم، پارگی پیش از موعد پرده‌های جنینی (که می‌توانند به علل مانند عفونت‌های دوران بارداری و ضربه‌های فیزیکی باشد)
• شغل مادر (به‌دلیل بلند کردن اجسام سنگین، تماس با مواد شیمیایی و...)
• عدم دریافت مراقبت کافی در دوران بارداری
 
رتینوپاتی (آسیب شبکیه)چیست؟
 
رتین به معنای شبکیه است و رتینوپاتی مشکلاتی است که به شبکیه چشم آسیب می‌رساند و علت آن نرسیدن اکسیژن کافی به شبکیه چشم است.هنگامی که ساختمان عروقی چشم در نوزادان کامل نشده است و رشد غیر طبیعی دارند،به این بیماری گرفتار می‌شوند زیرا این بیماری به علت اختلال در تکامل عروقی خونی شبکیه ایجاد می‌شود.
تصویر در شبکیه چشم تشکیل می‌شود و داده ها از آنجا به به مغز منتقل می‌شوند.بیماری رتینوپاتی بسته به شدتی که دارد می‌تواند مشکلاتی از جمله تاری دید تا نابینایی مطلق ایجاد کند.این بیماری بر اساس شدتی که دارد به ۵ درجه تقسیم می‌شود.در درجات بالای این بیماری امکان پاره شدن شبکیه،انحراف و تنبلی چشم،خونریزی زجاجیه و یا نزدیک بینی وجود دارد.برای جلوگیری از تنبلی چشم باید غربالگری ها را جدی گرفت.چون کودکان ۳تا ۴ ساله نمی توانند مشکلات بینایی خود را بیان کنند،پس بهتر است حداقل ۳ بار تا قبل از مدرسه معاینه شوند رتینوپاتی نوزادان نارس از جمله رتینوپاتی های شایع می‌باشد.
 
عوامل ایجاد رتینوپاتی نوزادان نارس
 
• وزن کم نوزادان در هنگام تولد ( کمتر از ۲ کیلوگرم)
• در صورتی که نوزاد در هفته اول تولد به اکسیژن نیاز پیدا کند.
• تولد زود هنگام،یعنی قبل از هفته ۳۷ بارداری نوزاد متولد شود.
• حمایت تنفسی طولانی
• وجود مشکلی در سلامتی نوزاد بلافاصله پس از تولد
 
 
تشخیص رتینوپاتی در نوزادان
 
نوزادانی که زود متولد می‌شوند و یا اینکه در هنگام تولد وزنشان کمتر از حد طبیعی است باید تحت نظر پزشک قرار بگیرند تا در صورت وجود مشکل در شبکیه بتوان سریع از آن مطلع شد تا بتوان درمان را سریع‌تر آغاز کرد تا در آینده منجر به کوری نوزاد نشود.تشخیص این بیماری بر عهده چشم پزشک یا فوق تخصص شبکیه است. ۳۰ دقیقه قبل از معاینه پرستار جهت معاینه شبکیه
(گشاد شدن مردمک چشم ها)از قطره های ترکیبی استفاده میکند.در هنگام معاینه چشم نوزاد باید بسیار مراقبت کرد زیرا استفاده کردن از این داروها عوارض سیستمیک نیز دارند.در صورت تشخیص پزشک از قطره های بی حس کننده نیز استفاده می‌شود.برای معاینه از افتالموسکوپ غیر مستقیم استفاده می‌شود.
 
درمان رتینوپاتی در نوزادان نارس
 
بیماری رتینوپاتی در نوزادان دارای درجات مختلفی است که طبق یک تقسیم بندی به ۵ درجه کلی تقسیم بندی شده است .
در موارد خفیف و در درجات ۳ به پایین، تحت نظر بودن نوزاد توسط فوق تخصص شبکیه کفایت می‌کند و نیازی به اقدام بیشتری وجود ندارد.
در موارد شدید رتینوپاتی نوزادان نارس و در درجه ۳ این بیماری، علایم مختلفی وجود دارد که باید توسط پزشکان متخصص چشم تایید شود و پس از آن اقدام به عمل لیزر چشم نوزادان نارس کرد.
البته در برخی موارد که درجه بیماری به ۴ و ۵ می‌رسد نیاز به جراحی های پیشرفته تری وجود دارد.
(عمل لیزر چشم نوزادان نارس، فقط در موارد شدید و درجات بالای بیماری ضروری می‌باشد)
در روش لیزرتراپی،لیزر به نواحی از شبکیه که در اثر کمبود اکسیژن رشد نکرده است، تابانده می‌شود.درمان با لیزر را می‌توان برای درمان خون ریزی زجاجیه یا پرولیفراسیون شدید و پیشرونده عروقی به کاربرد.
در روش تزریق دارو نیز داروها سبب مهار فاکتورهایی می‌شوند که خود مولد رگ های جدید هستند .
در روش سوم، عمل جراحی روی شبکیه با دستگاه های بسیار دقیق و حساس انجام می‌شود.
 
 
 
بهترین زمان عمل لیزر چشم نوزادان نارس
 
رتینوپاتی جزو بیماری هایی است که از دست دادن زمان در درمان آن می‌تواند منجر به خطرات جبران ناپذیری در نوزاد شود.
در موارد شدید مشکلات شبکیه چشم ،زمان طلایی برای لیرز چشم نوزادان نارس، کمتر از ۷۲ ساعت بیان شده است که باید به آن توجه داشت.
 
 
روند تکامل بینایی در نوزادان نارس
 
با توجه به این که در نوزادان نارس احتمال ایجاد عوارضی مانند استرابیسم یا انحراف چشم و آمبلیوپی حدود ۳۰ درصد نسبت به نوزادان عادی بیشتر است، بررسی های لازم باید مرتب در همان اوایل تولد انجام شود. اکثر نوزادان نارس در بینایی سنجی نوزادان نارس به مرور روند تکاملی را نشان می‌دهند. این روند باید به صورت زیر باشد تا عادی تلقی شود.
باید در حدود سه ماهگی جسمی را که جلوی چشم نوزاد می‌گیرید و به آرامی به سمت دیگرمی برید، بتواند آن را دنبال کند و در غیر این صورت باید چشم و بینایی نوزاد نارس معاینه شود. به طور معمول در سن ۴ تا ۶ ماهگی نوزاد باید بتواند دستش را به سمت اجسام ببرد و در انتهای سال اول باید به خوبی بتواند بر اشیاء دوردست نیز تمرکز کند.این روند تکامل بینایی نوزادان نارس کمی با تأخیر سنجیده می‌شود و امری طبیعی تلقی می‌شود؛ اما خانواده هایی که نوزاد نارس دارند باید حساسیت بیشتری بر روی روند بینایی سنجی نوزاد نارس خود داشته باشند؛ زیرا چشم این نوزادان حساس تر است و امکان آسیب دیدن آن بیشتر از نوزادان عادی است.
 
 
علائم و نشانه های رتینوپاتی
 
• اختلال دید در نگاه کردن به دور
• نگه داشتن اجسام در نزدیکی چشم
• تمایل نداشتن برای استفاده از یک چشم
• ضعف دید
• انحراف چشم
• افت کردن ناگهانی دید چشم
• تنگ کردن چشم ها در زمان نگاه کردن
 
 
کمک به تکامل بینایی نوزادان نارس
 
والدین می‌توانند با یک سری تمارین به تکامل بینایی شبکیه نوزادان نارس کمک کنند. قرار دادن یک سری اجسام رنگی مانند اسباب بازی های در رنگ های متنوع در معرض دید نوزاد به تکامل بینایی او کمک شایانی می‌کند. بدین صورت بینایی نوزاد نارس تحریک می‌شود و روند تکامل و رشد بینایی بهتر می‌شود. ۴ ماهه اول برای تکامل بینایی بسیار مهم است و در صورتی که نوزاد نارس دارید یا مشکلاتی در بینایی نوزادتان وجود دارد، حتماً به متخصص شبکیه مراجعه کنید تا جلوی خطرات احتمالی گرفته شود. نوزاد با چهار دست و پا رفتن بیشتر می‌تواند هماهنگی بین حرکات دست و چشم ایجاد کند، به همین خاطر بهتر است که هر چه بیشتر او را ترغیب به این حرکت کنید.
 
 
شرایط پذیرش نوزادان نارس در بیمارستان :
 
شرایط نوبت دهی کلینیک نوزاد نارس(ROP) شامل موارد ذیل می‌باشد:
• وزن تولد زیر ۲۰۰۰ گرم
• سن تولد زیر ۳۴ هفته
• سن تولد بین ۳۴ تا۳۷ هفته با وزن ۲۰۰۰ تا ۲۵۰۰ گرم در صورتی که نوزاد از نظر سیستمیک ناپایدار باشد.
• دریافت اکسیژن به مدت طولانی
• گذشتن ۱ماه از تولد نوزاد(۲۸ روز)
• زایمان سخت مادر
• سپسیس_ ترانسفیوژن خون
 
نکات آموزشی قبل از معاینه چشم نوزاد
 
۱-همیشه جهت قطره ریختن راس ساعت مقرر مراجعه فرمایید،(به ساعت قید شده  توجه فرمائید) زیرا قطره برای اثر کردن در چشم نوزاد و باز شدن مردمک چشم به متوسط زمان ۱ساعت و ۳۰دقیقه نیاز دارد. 
۲-قبل از زمان شروع اولین قطره به نوزادان خود شیر بدهید و از زمان ریختن قطره تا پس از پایان معاینه ی چشم ،از تغذیه نوزاد، خودداری نمایید زیرا می‌تواند باعث برگشت شیر به ریه نوزاد در حین معاینه چشم شود.
۳-قبل از ریختن قطره دستهای خود را بشویید تا درهنگام باز کردن چشم نوزاد بتوانید به پرستار کمک کنید و دستمال کاغذی تمیز در دسترس داشته باشید.
۴-در هنگام ریختن قطره نوزاد در وضعیت خوابیده رو به بالا قراردهید. سر کاملا صاف و پلک های او را با کمک پرستار یا با دو دست خود باز نمایید و پس از ریختن قطره چند ثانیه چشم را باز نگه دارید.
۵-برای نوزادانی که بار اولی است که مراجعه نموده اند می‌بایست پرونده تشکیل شود. لذا پس از ریختن اولین قطره در قدم بعدی نسبت به مراجعه به بایگانی اقدام نمایید.
۶-پرونده های جدید می‌بایست توسط پرستار بخش نوزادان تکمیل شود.لذا پس از تشکیل پرونده ، مادر نوزاد با در دست داشتن کارت تولد و خلاصه پرونده بیمارستان به پرستار مراجعه نماید.
۷-این معاینات معمولا یکبار نبوده و بر اساس مشاهدات پزشک در حین معاینه، زمان معاینه بعدی به شما اعلام خواهد شد که ممکن است چند روز تا چند هفته بعد باشد.
۸-معاینات به صورت معمول تا ۴۶ هفتگی سن جنینی یا حدودا ۴-۶ ماهگی نوزاد ادامه خواهد داشت. با توجه به سرعت رشد نوزاد پزشک اولین زمان ممکن بعدی را به شما اعلام می‌نماید. بنابراین لازم است در موعد مقرر کودک خود را برای معاینه بعدی بیاورید.
۹-(معاینه پزشک اطفال ضرورت دارد) قبل یا بعد از معاینه چشم پزشک نوزاد شما جهت ویزیت پزشک اطفال توسط منشی فرستاده می‌شود .
۱0-پس از اتمام معاینات جهت ثبت نوبت بعدی به پذیرش مراجعه و نوبت را در کامپیوتر ثبت نمایید.
 
عوارض بعد از معاینه:
 
ممکن است در اثر فشار ناشی از باز نمودن چشم نوزاد هنگام معاینه، تا ۳ تا۴ روز پس از معاینه مشکلات زیر را مشاهده کنید که معمولا مشکلی نیست و خود به خود بهبود می‌یابد .والدین اصلا نگران نباشید.
۱-ورم پلک و قرمزی چشم ها
۲- ممکن است جای وسیله هایی که جهت معاینه به کار برده می‌شود روی پلک یا به صورت خونریزی های کوچک روی سفیدی چشم بماند
۳-دیدن خون آبه از بینی نوزاد که بعد از ۳تا۴ روز ازبین می‌رود
۴-ترشحات چرکی که قابل درمان هستند (مشورت با پزشک جهت شروع درمان )
۵- گریه نوزاد حین معاینه (که بعد از اتمام معاینه مشکل برطرف می‌گردد)